Biuro Obsługi Klienta 24h/7
+48 500 275 000

Overdraft (kredyt w rachunku bieżącym)

Kredyt w rachunku bieżącym, powszechnie znany pod angielskim określeniem overdraft, jest jednym z najbardziej elastycznych i funkcjonalnych instrumentów finansowania krótkoterminowego w działalności gospodarczej. Z technicznego punktu widzenia stanowi on umowę kredytową zawartą pomiędzy bankiem a klientem, która umożliwia czasowe korzystanie ze środków przekraczających aktualne saldo rachunku bankowego.

Z perspektywy praktyki rynkowej, overdraft jest często pierwszym źródłem finansowania dla małych i średnich przedsiębiorstw, jak również narzędziem zarządzania płynnością finansową w dużych strukturach kapitałowych. Szczególnie duże znaczenie przypisuje się temu instrumentowi w kontekście zarządzania kryzysem finansowym przedsiębiorstw – a więc także w przypadkach, w których pojawiają się hasła typu sprzedam zadłużoną spółkę z zaległościami w ZUS, kupuję firmę z długami, szukam prezesa z doświadczeniem w oddłużaniu czy pożyczka dla zadłużonej firmy.

Charakterystyka prawna i ekonomiczna overdraftu

Definicja kredytu w rachunku bieżącym

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. 2023 poz. 2488), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie określoną kwotę środków pieniężnych, a kredytobiorca zobowiązuje się do ich zwrotu wraz z odsetkami i prowizją.

Overdraft jest szczególną formą kredytu odnawialnego, przy czym:

  • środki są dostępne w ramach przyznanego limitu,

  • kredytobiorca może wielokrotnie korzystać z kredytu i go spłacać w dowolnym momencie,

  • saldo rachunku może przyjmować wartości ujemne (debet),

  • spłata następuje automatycznie przy wpływie środków na rachunek.

Umowa overdraftu zawierana jest na czas określony, najczęściej 12 miesięcy, z możliwością odnowienia. Bank ustala indywidualny limit kredytowy na podstawie oceny zdolności kredytowej przedsiębiorcy, jego historii współpracy oraz sytuacji finansowej.

Forma prawna

Overdraft stanowi umowę kredytu sensu stricto i podlega ogólnym przepisom Kodeksu cywilnego oraz Prawa bankowego. Wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności, a warunki spłaty, zabezpieczeń i odnowienia są każdorazowo regulowane w dokumentacji bankowej (umowie kredytowej i regulaminie rachunku).

Kredyt w rachunku bieżącym jest rejestrowany w Biurze Informacji Kredytowej (BIK), a jego wykorzystanie oraz terminowość spłat wpływają na scoring kredytowy spółki.

Funkcje overdraftu w praktyce gospodarczej

Zarządzanie płynnością

Głównym celem korzystania z kredytu w rachunku bieżącym jest zapewnienie przedsiębiorstwu płynności finansowej w okresach czasowego niedoboru gotówki. Overdraft umożliwia:

  • terminową realizację przelewów do kontrahentów, ZUS i US,

  • pokrycie kosztów operacyjnych w oczekiwaniu na wpływ należności,

  • elastyczne reagowanie na nieprzewidziane zdarzenia,

  • unikanie kosztów windykacyjnych i utraty reputacji.

W tym sensie overdraft może stanowić narzędzie prewencyjne, zapobiegające spirali zadłużenia i konieczności podejmowania bardziej drastycznych kroków, jak sprzedaż zadłużonej spółki czy przymusowe postępowanie restrukturyzacyjne.

Element strategii restrukturyzacyjnej

W przypadkach, gdy przedsiębiorstwo znajduje się w fazie restrukturyzacji, overdraft może być wykorzystany jako:

  • pomostowe źródło finansowania, wspierające bieżące operacje,

  • forma czasowego refinansowania innych zobowiązań krótkoterminowych,

  • element umowy układowej z bankiem jako wierzycielem uprzywilejowanym.

W ramach przygotowanej likwidacji (pre-pack), syndyk lub doradca restrukturyzacyjny może – za zgodą sądu – zaproponować kontynuację rachunku z istniejącym limitem debetowym, co pozwala kontynuować działalność w okresie przejściowym. W tym kontekście decyzje typu szukam prezesa z kompetencjami zarządzania w kryzysie są nierzadko uzależnione od dostępności takiego narzędzia finansowego.

Ryzyka związane z korzystaniem z overdraftu

Automatyzm obciążeń i uznaniowość banku

Chociaż overdraft daje elastyczność, wiąże się również z ryzykiem:

  • automatyczna spłata – każdy wpływ na rachunek jest automatycznie zaliczany na poczet zadłużenia, co może powodować problemy z regulowaniem innych zobowiązań,

  • brak kontroli nad stanem debetu – przedsiębiorca może nieświadomie przekroczyć limit lub go nadużyć,

  • uznaniowość banku w odnawianiu kredytu – bank może odmówić przedłużenia umowy, co przy nagłym wygaśnięciu finansowania może doprowadzić do poważnych trudności płynnościowych,

  • podwyższone oprocentowanie – stawki dla overdraftu są często wyższe niż w przypadku kredytów celowych.

Zabezpieczenia i odpowiedzialność osobista

Banki często żądają dodatkowych zabezpieczeń, w tym:

  • weksli in blanco,

  • cesji wierzytelności,

  • ustanowienia hipoteki lub zastawu rejestrowego,

  • osobistego poręczenia członków zarządu – co może skutkować odpowiedzialnością majątkową w przypadku niewypłacalności spółki.

Przykład: Spółka korzysta z limitu overdraftu na poziomie 300.000 zł, zabezpieczonego poręczeniem prezesa zarządu. W razie braku odnowienia umowy i wypowiedzenia przez bank, członek zarządu może zostać pozwany bezpośrednio – nawet po zbyciu udziałów (sprzedam zadłużoną spółkę) lub zakończeniu funkcji (zmienię prezesa).

Overdraft a zdolność restrukturyzacyjna

Z punktu widzenia oceny sytuacji zadłużonego przedsiębiorstwa, wykorzystanie overdraftu może świadczyć o:

  • zdolności do bieżącego finansowania działalności (jeśli limit jest odnawiany),

  • pogorszeniu płynności (jeśli debet staje się trwałym źródłem finansowania),

  • braku dostępu do bardziej stabilnych źródeł kapitału.

W procesach due diligence – np. w przypadku ofert typu kupuję firmę z długami – analiza umów kredytowych w rachunku bieżącym, ich prolongat, aneksów i warunków wypowiedzenia jest jednym z kluczowych elementów oceny ryzyka prawno-finansowego.

Praktyczne wykorzystanie overdraftu – przykład

Spółka z branży produkcyjnej zatrudniająca 40 osób korzysta z debetu w rachunku bieżącym w wysokości 500.000 zł. W okresie sezonowego przestoju bank zapowiada nieodnowienie umowy. Zarząd podejmuje decyzję o restrukturyzacji – szukam prezesa z doświadczeniem w reorganizacji, prowadzone są rozmowy z inwestorem gotowym objąć udziały w zamian za pożyczkę dla zadłużonej firmy, która pozwala spłacić debet i odbudować wiarygodność kredytową. Po konsolidacji należności i przekształceniu struktury majątkowej spółki, bank ponownie oferuje kredyt w rachunku – tym razem na korzystniejszych warunkach i z lepszym zabezpieczeniem.

Wnioski końcowe

Overdraft, jako forma kredytu w rachunku bieżącym, jest jednym z najbardziej dostępnych, a jednocześnie ryzykownych instrumentów finansowania działalności przedsiębiorstwa. Jego właściwe wykorzystanie może być kluczem do utrzymania płynności w trudnych okresach, natomiast niewłaściwe zarządzanie prowadzi do spirali zadłużenia, której końcowym etapem może być upadłość, sprzedaż spółki (sprzedam zadłużoną spółkę z zaległościami) lub konieczność zmiany strategii zarządczej (zmienię prezesa).

Z punktu widzenia inwestorów, doradców restrukturyzacyjnych oraz podmiotów specjalizujących się w odzyskiwaniu firm w kryzysie, wiedza na temat overdraftu i jego wpływu na strukturę zobowiązań jest niezbędna. Jako element układanki finansowej przedsiębiorstwa, overdraft może być jednocześnie zagrożeniem, jak i szansą – zależnie od kontekstu, celów i poziomu profesjonalizmu podmiotów zarządzających.

Nie chcesz sprzedawać spółki lub firmy? Skorzystaj z innej formy pomocy i uratuj swój biznes!

Firma Bez Długów

Specjalizujemy się w procedurze sprzedaży spółek, co może stanowić optymalne rozwiązanie dla Ciebie i Twojego biznesu

Kontakt z nami

Zapraszamy do kontaktu z naszym Biurem Obsługi Klienta od poniedziałku do piątku 08:00 – 16:00.

W sprawach nagłych

© 2025 · Firma Bez Długów · Wszelkie prawa zastrzeżone.

Skorzystaj z darmowej konsultacji prawnej!

Zadzwoń i umów się na konsultację!